[ « 35 » ] [ انيسى عراقى يول قلى بيگ ] [ متوفى 1014 ق / 1605 م ] انيسى عراقى ، اسمش يول قلى بيگ بوده ، از شعراى معتبر است ، نزد سلاطين آنجا احترام تمام داشته و به منصب كتابدارى على قلى خان حاكم هرات ، منصوب بوده ، بعد

--> ( 35 ) . نجم الدين يول قلى بيگ شاملو ، متخلّص به « انيسى » عراقى . تاريخ تولد وى دانسته نيست . وى در آغاز جوانى ملازم سلطان ميرزا ابراهيم صفوى ( متوفى 984 ق ) بود و تخلّص انيسى را به اشارهء او براى خود انتخاب كرد ، سپس مدتى در خدمت على قلى خان شاملو حاكم هرات ، به سر برد و كتابدار اختصاصى وى بود . در سال 997 قمرى پس از كشته شدن على قلى خان به دست عبد الله خان ازبك و فتح هرات ، انيسى به اسارت ازبكان درآمد و به ماوراء النهر برده شد ، اما ديرى نپاييد كه از دست آنان گريخت و به هند رفت و به خدمت ميرزا عبد الرحيم خان خانان ( م 1036 ق ) سپهسالار مقتدر جلال الدين اكبر شاه پيوست و در دستگاه وى تخت منصب مير عرضى و سپس مير بخشى و بعد از آن حكومت يافت و در سال 1013 يا 1014 يا 1015 يا 1017 قمرى در برهانپور درگذشت و در همانجا به خاك سپرده شد . در موقع اسارت مسوّدات اشعارش ، به دست ازبكان و نااهلان افتاد و از بين رفت و آنچه از وى باقى مانده مربوط به پانزده‌سالهء زندگى در هندوستان است : مآثر رحيمى ، 3 / 517 - 604 ؛ عالم‌آراى عباسى ، ص 386 - 388 ؛ خلاصة التواريخ ، ص 875 به بعد ؛ نقاوة الآثار ، ص 290 به بعد ؛ روضة الصفا ، 8 / 237 - 238 ( راجع به اصل حادثهء فتح هرات ) ؛ مجمع الخواص ، ص 107 - 108 ؛ سرو آزاد ، ص 21 - 22 ؛ منتخب التواريخ ، ص 187 ؛ شمع و انجمن ، ص 25 - 26 ؛ تذكرهء ميخانه ، ص 300 - 302 ؛ ديوان نظيرى ، ص 398 - 404 ؛ طبقات اكبرى ، ص 503 ؛ عرفات العاشقين ، برگ 128 - 129 ؛ تذكرهء محمد شاهى ، رشته اول ، ص 53 - 54 ؛ رياض الجنهء زنورى ، روضهء پنجم ، قسم دوم ، ص 801 - 802 ؛ نتايج الافكار ، ص 43 ؛ آتشكدهء آذر ، ص 44 - 46 ؛ مرآت جهان‌نماى بقا ، برگ 25 ؛ خير البيان ، برگ 256 - 258 ؛ فهرس التواريخ هدايت ، ص 224 ؛ صحف ابراهيم ، برگ 42 ؛ رياض الشعراء والهء داغستانى ، برگ 37 ؛ خلاصة الافكار ، برگ 22 ؛ تذكرة الشعراء عبد الغنى ، ص 21 ؛ قاموس الاعلام ، ص 1058 ؛ هدية العارفين ، ص 754 ؛ ريحانة الادب ، 1 / 120 - 122 ؛ كاروان هند ، 1 / 125 - 138 ؛ تاريخ ادبيات در ايران ، 5 / 1 / 499 ، 597 و 2 / 873 ، 876 ، 922 ، 970 ؛ تاريخ نظم و نثر در ايران ، ص 423 - 424 ؛ الذريعة ، 9 / 1 / 110 ؛ آيين اكبرى علّامى ، 1 / 308 - 309 ؛ شام غريبان ، ص 28 ؛ تذكرهء مخزن الغرائب ، 1 / 188 - 192 ؛ تذكرة الشعراى جهانگير ، ص 19 ، 52 ؛ تحفة الكرام ، ص 259 - 271 ؛ منتخب التواريخ بدايونى ، 3 / 187 ؛ نشتر عشق ، 1 / 44 - 45 كه به اشتباه او را « امينى » نوشته است .